Reisverslag Biesbosch 2025

De Biesbosch is een uniek gebied dat bestaat uit de Sliedrechtse, Brabantse en Dordtse Biesbosch. Het heeft een rijke historie die terug voert tot de middeleeuwen. De Groote of Zuidhollandsche Waard, zoals het gebied toen heette, was een gebied met veel water en werd omringd door kleine boeren dorpjes. De mensen leefden er van de landbouw, zout- en turfwinning en de fruitteelt.

Het gebied veranderde compleet door de Sint Elisabeth vloed in november 1421. De omringende dijk brak door en er verdwenen 16 complete dorpen. Er ontstond een "zee" van 30.000 hectare. De zee voerde klei en zand aan waardoor het ondergelopen zand steeds hoger kwam te liggen . Na latere dijkdoorbraken bij Werkendam werd het zoute zeewater via een kortere weg terug naar zee gevoerd en veranderde de Biesbosch in een zoetwater getijdengebied.

Het open water en de zandplaten waren een zeer dynamisch milieu door het grote getijdenverschil van 60 centimeter tot 2 meter. De eerste hogere planten waren de biezen, die zich in de loop der jaren tot flinke oppervlakken konden uitbreiden. De biezengorzen met ruwe bies en vooral de manshoge mattenbies werden in de zomer door biezensnijders geëxploiteerd onder andere voor rietmatten, dakbedekking en zinkstukken die bij de aanleg van dijken werden gebruikt.

Door aanleg van een omkading en het aanplanten van wilgenstekken ontstonden de grienden, De griendcultuur leverde producten als hoephout, bonenstaken, schopstelen en rijshout voor de waterwerken. De laatste fase van ontwikkeling bestond uit het rooien van de grienden als ze minder productief werden en het verhogen van de kaden, waardoor hooi- en weidepolders ontstonden.

Rond 1850 was twee derde van de voormalige binnenzee weer ontgonnen. De ontwikkeling van de Biesbosch als cultuurgebied verliep ruim vier eeuwen lang parallel met de opslibbing en in constante wisselwerking met het water.

Vanwege de Deltawerken, die van kracht werden na de watersnoodramp in 1953, veranderde na 1970 het gebied enorm. Door de afsluiting van het Haringvliet verdween de grote dynamiek van het getij bijna helemaal. In de Sliedrechtse Biesbosch bleef via de verbinding met de Nieuwe Waterweg plaatselijk nog een getijverschil van 60–70 cm. In de Brabantse en Dordtse Biesbosch is dit nog maar 20–30 cm. Door verminderde erosie en sedimentatie verandert de Biesbosch sindsdien geleidelijk in een ondiep, laguneachtig zoetwatermoeras. Het hoogteverschil tussen platen en geulen wordt minder en de biezenvelden, rietgorzen en wilgengrienden verruigen en ontwikkelen zich tot wilgenbossen.

Door de ontwikkelingen 'Natura-2000' en 'Ruimte voor de rivier' ís de Biesbosch niet alleen één van de grootste natuurgebieden van Nederland, maar ook één van de weinige zoetwater getijdengebieden in Europa. In een uitgestrekt doolhof van kreken, rivieren, geïsoleerde eilandjes en wilgenvloedbossen gaat de natuur haar gang.

Foto: Odette

Het broedvogelbestand is enorm met meerdere paren Zeearend, Visarend, Slechtvalk, tientallen IJsvogels, honderden Cetti’s Zangers en Blauwborsten.

De Biesbosch is ook van belang voor trekvogels. De natuur-ontwikkelingsgebieden zitten vol met Steltlopers, Lepelaars en Zomertalingen. Ook voor andere soortgroepen is de Biesbosch van grote betekenis: het is dé groeiplaats van Spindotterbloem en de kraamkamer voor Bevers in Nederland. Inmiddels komen er al meer dan 350 Bevers in het gebied voor, een imposant aantal voor een soort die hier amper 40 jaar geleden nog uitgestorven was.

Deelnemers: Odette, Machtelt, Claartje, Evert, Maria, Ann, Petra en Carel. Leonie en Eric, die maaltijden verzorgden en Josien Schenkels allen van Ineziatours.

Bevervraat. Foto: Odette

Verslag van dag tot dag.

Maandag 28 april
Het weer is zeer goed te noemen voor de tijd van het jaar. 21 graden en zon! Om 14.00 uur arriveren we bij onze locatie die midden in de Biesbosch ligt. Een charmant, gerieflijk onderkomen dat vroeger dienst deed als paardenstal met een kleine knechtenwoning eraan vast.

De Jantjeskeet. Foto: Josien

Na het ontvangst met koffie en een kort praatje over de geschiedenis van de Biesbosch gaan we snel naar buiten want daar komen we voor. We wandelen door de Jantjesplaat, een uitgestrekt wetland met wilgenvloedbos, nieuwe natuur en verdronken polderland. Het gebied is erg vogelrijk en er zijn volop beversporen te vinden. De aantallen vogels die we zien en horen zijn enorm: o.a een Nachtegaal, Graszanger,  Spotvogel, Tjiftjaf en horen Zwartkopmeeuwen over ons heen vliegen. Op het water zwemmen baltsende Futen, Bergeenden, Wilde Eenden en tientallen Krakeenden.

Futen. Foto: Josien

Aan het eind van de middag vliegt een Visarend over! Na het heerlijke avondeten gaan we nog een rondje lopen en zien we een Bever! Deze mooie dag en sluiten we af met 48 soorten die we gezien en/of gehoord hebben!

Dinsdag 29 april
Om 6.00 uur staan we klaar voor een rondje bij het huis, als we ineens een Boommarter voorbij zien lopen, tot wel 4 keer toe! Wat fantastisch is dit. De zonsopkomst is prachtig.

Foto: Odette

Over de eerste 50 meter doen we bijna een half uur. Rond onze accommodatie miegelt het o.a. van de Rietzangers, Cetti's Zanger, Tuinfluiter, en Fitissen. Hun zang en baltsvluchtjes zijn prachtig.

Rietzanger. Foto: Josien

Na een uitgebreid ontbijt, dat we zelf verzorgen, rijden we in een paar minuten naar “Ooievaar”, een uitkijkpunt in Polder de Hardenhoek. Hier hebben we mazzel met zeldzame doortrekkers zoals de Dwergmeeuw, Witwangstern en Zwarte Stern. Ook lopen er veel Kluten.

Dwergmeeuw. Foto: Josien

We wandelen vervolgens op ons gemak door “Pannekoek”. Doordat veel vogels nu zingen kunnen we goed het verschil in zang horen van bijvoorbeeld de Zanglijster, Zwartkop, Tuinfluiter en de zang van diverse andere vogels. Rond lunchtijd rijden we rijden terug naar de Jantjeskeet. Na de lunch is het behoorlijk warm. Het is 23 graden en de zon schijnt volop!

We besluiten dan ook een siësta te houden want de vogels zijn nu relatief stil. Om 3 uur gaan we een rondje autovogelen met diverse stopplaatsen, te beginnen bij het Spaarbekken de Petrusplaat. In deze spaarbekkens wordt rivierwater uit de Maas opgeslagen, zodat er altijd een zoetwatervoorraad is. In de bekkens ligt een watervoorraad voor 2 tot 3 maanden, waardoor lange periodes van droogte overbrugd kunnen worden. Wanneer het namelijk lang niet regent, neemt de watertoevoer in de Maas af.  

In de bekkens vindt ook alvast een natuurlijk voorzuiveringsproces plaats. Later wordt het water zorgvuldig verder gezuiverd om hier uiteindelijk drink- en industriewater van te maken. Vanaf het uitkijkpunt zien we een Bruine Kiekendief jagend boven het riet. Boven de Biesbosch cirkelen 6 Ooievaars.

De weg wordt vervolgd door de Middelste Kievitswaard en zien 2 Tapuiten en een Zeearend. Na het diner maken we nog een rondje tot het donker is maar zien vanavond helaas geen bever. Maar we zijn zeer tevreden met de oogst van deze dag!

Foto: Carel en Petra

Woensdag 30 april
We hebben vroeg ontbijt, want vandaag gaan we naar de Nieuwe Dordtse Biesbosch. Al meteen bij aankomst horen we de Snor zingen en even later laat hij zich ook mooi zien. We lopen wat verder door het gebied en zien veel mooie nieuwe soorten zoals Zomertalingen, Zwarte Ruiter,  Groenpoot Ruiter, Wintertaling, Slobeenden  en Tafeleenden.

We rijden door de polder van Dordt en vinden op een betonrand een Steenuil, lekker genietend in de zon. Aansluitend wandelen we bij Polder Malta waar we een grote beverburcht zien. We rijden terug naar de Keet voor de lunch en siësta. Het is 25 graden. Sommigen van ons zitten op het terras. Vliegt er ineens een Zwarte Wouw over!!

Snor. Foto: Odette

In de namiddag maken we een autorondje door Muggenwaard. De nieuwe biotoop brengt ook andere soorten zoals Graspiepers, Paapje en Sprinkhaanzanger met zich mee. Na het avondeten lopen we nog het inmiddels vaste rondje in het gebied rond huis. De fitis laat zich even mooi zien!

Fitis. Foto: Josien

Donderdag 1 mei
Na het ontbijt hebben we een boottocht door de Biesbosch. Al snel zien we dichtbij een Visarend op het mastnest. Kort daarna vliegt er een Zeearend over.

Foto: Carel en Petra

De Visarend is daar niet van gediend en werkt de Zeearend direct uit zijn territorium.

Visarend. Foto: Josien

Op de terugweg horen we tot twee keer toe een Buidelmees zingen! Het is fantastisch weer, 27 graden! Dus hebben we na de lunch de gebruikelijke siesta. Er moeten nog wat boodschappen gehaald worden. Met een paar deelnemers gaan we weg.

Op de terugweg rijden we nogmaals door de Muggenwaard. Dit levert nog een Koereiger en Kemphanen op. Als we op het terras bij de Keet wat drinken horen en zien we aan de overkant een Gekraagde Roodstaart. Later in de middag rijden we de Deeneplaatweg op om een wandeling te maken. Al snel zien we een Roodborsttapuit en horen we vooral de Blauwborst. Maar heel af en toe laat hij zich even zien.

Gekraagde Roodstaart. Foto: Odette

Vrijdag 2 mei
We ontbijten om 8.15 en vertrekken om 8.45 om weer over te varen om aan de Dordtse kant de Ottersluis te bezoeken. Bij aankomst is een Staartmees druk aan het fourageren. Naast het gebruikelijke spul zien we Putters en een Ree in het veld. De Ottersluis is feeëriek begroeid met Fluitenkruid. Slechts een smal pad geeft ons toegang tot het kleine maar prachtige gebied.

Foto: Carel en Petra

Al snel horen en zien we IJsvogels, die heel actief zijn. Zeker vier stuks vliegen heen en weer. Het heeft lang geduurd, maar wat is dit een machtig schouwspel en zo dichtbij! Wat een mooie afsluiting van deze trip. We varen weer terug en gaan opruimen. Op het terras drinken we nog koffie en nemen daarna afscheid van elkaar en van de mooie Biesbosch.