Reptielen in Slovenië

Vandaag starten we onze reis in Slovenië. Afhankelijk van je gekozen vervoermiddel wordt je opgehaald op de luchthaven in Ljubljana (Brnik), of bij het dichtbij zijnde treinstation. Paul woont in Slovenië en is dus niet met ons meegereisd. Na een uurtje rijden zijn we bij de accommodatie. Dit is een bijzondere boerderij die uit meerdere dorpshuizen bestaat. Sommigen van deze dorpshuizen zijn ingericht als kamers voor groepen als de onze. Doordat het historische gebouwen zijn, is op iedere verdieping slechts één badkamer aanwezig, die we met ieder één buurkamer delen. Deze plaats heeft verder alleen voordelen: vanuit de huizen lopen we direct de bloemrijke hooilanden in. Bovendien krijgen we traditionele maaltijden voorgeschoteld van eigen boerderij. Het is kleinschalig: er is een grote kans dat we de enige gasten zijn.

In de middag wandelen we langs de bosrand naar de bronnen van het meer. Hier kunnen we, behalve een betoverend landschap, vooral Groene kikkers en Springkikkers verwachten.

Het Cerknica-meer is uniek vanwege de dagelijks wisselende waterstand. In de zomer valt het regelmatig helemaal droog. Wanneer het dan een paar dagen hard regent, vult een groot deel van het dal zich met water, waardoor het grootste meer van Slovenië ontstaat, met een oppervlakte tot 28 vierkante kilometer aan water. Hoe dit alles werkt, leren we deze ochtend tijdens een bezoek aan een schaalmodel van het dal. Tijdens de rondleiding loopt dit model, net als het meer vol met water!

De rest van de dag besteden we rond het meer, beginnend bij een plek met Boomkikkers en de Italiaanse Kamsalamander. Rond het meer leeft de vermoedelijk grootste populatie Ringslangen in Slovenië. Dit gaat om de centraal Europese Natrix natrix, met een iets ander vlekkenpatroon als de west Europese soort die we uit Nederland kennen. Een klein aandeel van de populatie heeft gele lengtestrepen en een enkel exemplaar kan ook heel donker, melanistisch zijn.

Vandaag gaan we diep het bos van Snežnik (de “sneeuwberg”) in. De bergtop is bekend als vindplaats van Alpenlandsalamanders, maar een paar jaar geleden heeft Paul een lager gelegen locatie ontdekt, waarvoor we geen bergtocht hoeven te ondernemen. Toch duurt de rit in het busje nog een tijdje, want dit is het grootste bos in Midden-Europa! De plek ziet er op het eerste gezicht hetzelfde uit als de rest van het bos, maar er is een subtiel verschil in rotsachtigheid en bodemvochtigheid. De aantallen salamanders zijn niet hoog. We moeten aan de slag om onder stenen en stukken hout te zoeken, die we vanzelfsprekend voorzichtig terugleggen om het habitat niet te verstoren. Met wat geluk kunnen we enkele exemplaren van deze “dropjes-beestjes” vinden.

In de middag herhalen we deze activiteit op een andere plaats. Bij een piepklein beekje leven Vuursalamanders van de grote nominaatvorm. Hiervan is de dichtheid hoger, maar dat betekend niet dat ze altijd te vinden zijn: we hopen op een druilerige, regenachtige dag! Zo niet, dan wordt het zoeken geblazen.

In de namiddag gaan we op berenexcursie die duurt tot het vallen van de nacht. Onder begeleiding van een gespecialiseerde berengids gaan we naar een schuilhut, die diep in het bos ligt. Hier proberen we zo stil mogelijk te zijn, want beren zijn best schuw, en ze horen alles. Met wat geluk zien we Europa’s grootste roofdier in zijn eigen domein! We hebben ook kans op andere dieren: soms komen Vossen, Dassen en diverse vogelsoorten voorbij.

Na afloop keren we terug naar het Cerknica meer omdat Italiaanse Kamsalamanders zich het beste ’s nachts laten zien, in het licht van zaklantaarns. Ook worden we onthaald op een gigantisch nachtconcert van Groene Kikkers met hier en daar een meezingende Boomkikker.

Vandaag mogen we uitslapen, want we hebben maar één reisdoel: Olmen zien! Hiervoor dalen we diep af in de Planina-grot, op een ondergrondse tocht die een groot deel van de dag gaat duren. Deze grot is namelijk wereldwijd de beste plek om Olmen te zien.

De Olm is de grootste Europese salamander en kan een lengte van ruim 30 cm bereiken. Het is een mysterieus dier, wat zijn hele leven onder de grond en in het water leeft. Volwassen Olmen hebben geen ogen, maar behouden wel de kieuwen uit hun larve-periode. Ze zijn aalachtig lang en hebben kleine pootjes. Net als veel andere grottendieren hebben ze nauwelijks pigment. Hierdoor hebben ze een bleekroze, witachtige kleur wat ze de bijnaam “menselijke vis” heeft opgeleverd. Ook zonder ogen reageren ze op licht, omdat hun huid lichtgevoelig is. In het koude ondergrondse water leven ze langzaam en lang. Pas op 15-jarige leeftijd zijn ze volwassen en ze kunnen meer dan een eeuw oud worden.

De Sloveense karst is een uitgestrekt gebied met een gatenkaas aan grotten en onderaardse beken en rivieren. Olmen zijn hier wijd verspreid, maar hun leefgebied is grotendeels ontoegankelijk voor mensen. Grotten en sommige bronnen vormen “inkijkjes” in dat bijzondere leefgebied. Om Olmen te zien, moeten we wel naar specifieke plekken: lang niet alle grotten bevatten water en in lang niet iedere grot-met-water kunnen we ook Olmen vinden. Onze onderaardse tocht is dan ook iets speciaals en het hoogtepunt van de reis. Hierbij wel een kleine kanttekening: na harde regen gaat de onderaardse waterstand omhoog en wordt de grot ontoegankelijk. Zoals veel van deze reis, hebben we ook hiervoor een beetje geluk nodig.

Na een stop op een locatie voor slangen (kans op Zandadder, Gladde slang en Zwarte Toornslang), rijden we naar de Vipava vallei. Deze vallei vormt biogeografisch de meest oostelijke uitloper van de Po-vlakte, wat betekent dat we hier bijzondere diersoorten kunnen aantreffen. Net als de hele Po-vlakte, is het landschap ook hier grotendeels intensief in gebruik voor de landbouw. Toch bevind zich hier een pareltje, wat in geen enkele gids beschreven staat: In enkele vloedbossen langs de (gekanaliseerde) Vipava-rivier leven de best behouden populaties van de Italiaanse Springkikker (van de wereld!). Het zal ons niet lang kosten om die kleine, actieve kikkertjes te vinden.

Italiaanse Springkikker is een klein kikkertje, ongeveer zo groot als een Heikikker maar duidelijk atletischer en fragieler. Ze zijn bijzonder doordat ze onder water roepen met een luid kat-achtige gemiauw, wat boven water volkomen onhoorbaar is. Dit doen ze vroeg in het jaar, al in februari. Wanneer wij hier zijn, leven ze op het land in de ondergroei van rivier- en beekbegeleidende bossen. Italiaanse Springkikkers komen alleen voor in de Noord-Italiaanse laagvlakte met enkele populaties in aangrenzend Zwitserland en Slovenië. Het is een sterk bedreigde diersoort door de afname van zijn leefgebied.

Wanneer we na afloop tijd over hebben, kunnen we proberen een andere Noord Italiaanse endeem te vinden: een klein grondeltje (visje) met de naam Padogobius bonelii.

Op minder dan een uur rijden van de accommodatie, verandert het klimaat. Vanuit de Centraal-Europese klimaatzone, bereiken we het Middellandse zeegebied! Hier vinden we andere reptielen: Langs een binnenlandse klif kunnen we Karsthagedis, Dalmatische Kielhagedis en Smaragdhagedis verwachten, en hopelijk ook Esculaapslangen. We wandelen een tijdje langs de bovenrand van de klif, waarbij we afwisselend genieten van het uitzicht en op de rotsen speuren naar reptielen.

Na afloop bezoeken we een vogelreservaat wat vlak bij de kust ligt. In het reservaat vinden we ook Ringslangen, Dobbelsteenslangen en een zich voortplantende populatie Roodwangschildpadden.

We beginnen onze dag bij de binnenlandse kliffen van Rakov Škocjan, waar we in een weergaloos mooi landschap zoeken naar Kroatische Berghagedissen. Deze zijn niet makkelijk te vinden, daarom kijken we ook uit naar gewone Muurhagedissen, die hier voorkomen. Hierna rijden we naar een nogal afgelegen plek bij een beekje, waar de grootste populatie Geelbuikvuurpadden in de regio leeft. Hier komt ook een plaatselijk familielid van de levendbarende hagedis voor, die er hetzelfde uitziet als zijn Nederlandse verwant, maar die eierleggend is. Het is echt een plekje om van te genieten, en tegelijkertijd te hopen dat het mag blijven bestaan.

Vandaag staat in het teken van de terugreis. Afhankelijk van de keuze van vervoer en het tijdstip van de vlucht of trein, bezoeken we onderweg naar het nog een natuurgebied.
Wij hopen dat we met elkaar kunnen terug kijken op een memorabele en geslaagde reis!